{"id":203,"date":"2023-04-06T06:10:59","date_gmt":"2023-04-06T06:10:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bruno.stonek.com\/?page_id=203"},"modified":"2024-01-03T15:45:04","modified_gmt":"2024-01-03T15:45:04","slug":"other","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/other\/","title":{"rendered":"OTHER"},"content":{"rendered":"\n

Short writings about Uruguayan music, in Polish.<\/p>\n\n\n\n

\n 1. Jaime Roos – Durazno y Convenci\u00f3n (1984)<\/summary>\n
\nPiosenka dedykowana rogu ulic w Montevideo, gdzie muzyk Jaime Roos mieszka\u0142 w m\u0142odo\u015bci. Niedaleko spotykaj\u0105 si\u0119 dzielnice Palermo i Sur, “rivales y hermanos”, rywali i bracia: chodzi o tradycj\u0119 karnawa\u0142u, kt\u00f3ra jest najsilniejsza w tych dzielnicach po\u0142o\u017conych nad morzem. Tekst zawiera du\u017co s\u0142\u00f3w lokalnych (botija, canilla, bagayero, bichicome…).\n
\n
\nTa piosenka krzy\u017cuje r\u00f3\u017cne style. Jeden z nich to tzw. “candombe beat”, czyli taki miks candombe z rockiem. Candombe to muzyka b\u0119bn\u00f3w, zapocz\u0105tkowana w XIX wieku w Montevideo przez ludzi pochodz\u0105cy z Afryki, przywiezieni tam haniebnym handlem lud\u017ami. Od 2009 na li\u015bcie niemateralnego dziedzictwa UNESCO.\nUwielbiam ten styl, i dla mnie ta piosenka najlepiej reprezentuje miasto Montevideo. Z lat 80, ale to miasto bardzo powoli si\u0119 zmienia…\n
\n
\nPowinienem doda\u0107, \u017ce to ulice Brzoskwinia i Konwencja, tak przet\u0142umaczone na polski. Chyba w dzisiejszych czasach te okolice wygl\u0105daj\u0105 troch\u0119 porz\u0105dniej (mniej brudu i rozpadaj\u0105cych si\u0119 budynk\u00f3w).\n
\n
\n\nNa Youtubie<\/a>\n<\/details>\n\n\n\n
\n2. Rumbo – A Redoblar (1984)<\/summary>\n
\n\nTa piosenka powsta\u0142a podczas dyktatury wojskowej w Urugwaju (1973-1985). My\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cdy urugwajczyk j\u0105 zna lub kojarzy, cho\u0107 to nie znaczy, \u017ce lubi: to jest mocno zwi\u0105zane z tym, z jakiej opcji politycznej si\u0119 jest. Jak cz\u0119sto w muzyce Ameryki \u0141aci\u0144skiej z tamtej epoki, jest gitara, i s\u0105 g\u0142osy (najcz\u0119\u015bciej m\u0119skie). Ale ta piosenka nie jest czysto w stylu ,,pie\u015bniarzy” (cantautor), czyli jeden cz\u0142owiek ze swoj\u0105 gitar\u0105. Po pierwsze, nie ma tylko jednego g\u0142osu. Po drugie, styl \u015bpiewania jest blisko stylu murgi (zw\u0142aszcza w 01:49-02:03, kiedy \u015bpiewaj\u0105 najmocniej). Po trzecie, bo pojawiaj\u0105 si\u0119 b\u0119bny, jak bardzo cz\u0119sto w muzyce urugwajskej: to wdzi\u0119czna zas\u0142uga candombe.\n\n

\n\nCo do tekstu: jest mocno metaforyczny. Cenzura to wymusza\u0142a, je\u015bli chcia\u0142o si\u0119 powiedzie\u0107 co\u015b nie banalnego. I jest to pi\u0119kna alegoria, tylko \u017ce, \u017ceby rozumie\u0107 o co chodzi, trzeba rozumie\u0107 jak karnawa\u0142 w Urugwaju dzia\u0142a.\n\n

\nTo jest najd\u0142u\u017cszy karnawa\u0142 na \u015bwiecie. Odbywa si\u0119 latem: zaczyna si\u0119 w po\u0142owie stycznia i ko\u0144czy si\u0119 w marcu. Do tego, od wrze\u015bnia mo\u017cna w Montevideo us\u0142ysze\u0107 jak id\u0105 b\u0119bniarze i tancerze po ulicy, kiedy maj\u0105 pr\u00f3by…\n\n

\nW karnawale s\u0105 r\u00f3\u017cne wyst\u0119py. Jeden z najwa\u017cniejszych to murga: to taka mieszanka sztuki teatralnej z muzyk\u0105. Arty\u015bci przygotowuj\u0105 nowe co roku, i generalnie sztuka komentuje wydarzenia z zesz\u0142ego roku, z punktu widzenia pracuj\u0105cego cz\u0142owieka. Bo to nie jest ,,wysoka kultura” inteligencji, lecz kultura popularna. Bur\u017cuazja zawsze patrzy\u0142a na karnawa\u0142 z niesmakiem i nigdy w nim nie ucz\u0119stniczy\u0142a. To jest zrouzmia\u0142e: piosenki ostro krytykowa\u0142y ich \u015bwiat. Zreszt\u0105 dalej tak jest: na szcz\u0119\u015bcie, to nie jest jaki\u015b umar\u0142y folklor, tylko jak najbardziej \u017cywa kultura.\n\n

\nWracaj\u0105c do wyst\u0119p\u00f3w murgi: muzycznie, szczeg\u00f3lnie wa\u017cna jest ostatnia piosenka, zwana ,,retirad\u0105”, kiedy grupa schodzi ze sceny (kt\u00f3ra mo\u017ce sk\u0142ada\u0107 si\u0119 tylko z prostych desek na ma\u0142ym podwy\u017cszeniu na ulicy) i \u015bpiewa i gra w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci. Retirady bywaj\u0105 bardzo melancholijne: jest rado\u015b\u0107 bo mamy karnawa\u0142, jest smutek bo to si\u0119 ko\u0144czy, i trzeba b\u0119dzie czeka\u0107 rok do nast\u0119pnego karnawa\u0142u.\n\n

\nTo jest kluczowe dla naszej piosenki. W tek\u015bcie m\u00f3wi si\u0119 o tym \u017calu ko\u0144ca karnawa\u0142u, ale trzeba rozumie\u0107: \u017cal \u017cycia w dyktaturze. Rado\u015b\u0107 wr\u00f3ci: czyli karnawa\u0142 za rok, ale tak naprawd\u0119 chodzi o to, \u017ce re\u017cim padnie. Karnawa\u0142 ,,wr\u00f3ci i zetrze twarde grymasy w kruchym kartonie ciszy”, ciszy cenzury…\n\n

\nJest du\u017co takich pere\u0142ek w tek\u015bcie. Ta piosenka powoli sta\u0142a si\u0119 symbolem, jej popularno\u015b\u0107 ros\u0142a od 1980, kiedy w\u0142adza ju\u017c nie by\u0142a taka pewna siebie (mi\u0119dzy innych dlatego, \u017ce zdawa\u0142o si\u0119 oligarchii, \u017ce formu\u0142a \u017celaznej pi\u0119\u015bci si\u0119 przeterminowa\u0142a i wojsko nie jest ju\u017c tak potrzebne dla ich interes\u00f3w jak na pocz\u0105tku lat 70). \n\n

\nI tak na ko\u0144cu: “redoblar” to znaczy werblowa\u0107. Werbel (,,redoblante”) to jeden z podstawowych b\u0119bn\u00f3w w murdze. To jest wi\u0119c symbol murgi i karnawa\u0142u, ale s\u0142owo ,,redoblar” te\u017c znaczy podwoi\u0107, i ten drugi sens jest te\u017c wykorzystany w piosence: ,,a redoblar, muchachos, la esperanza”, czyli ,,podw\u00f3jmy, ch\u0142opcy, nadziej\u0119”. S\u0142owo ma te\u017c wydzwi\u0119k boju, mo\u017cna wi\u0119c te\u017c go zinterpretowa\u0107 jako podwojenie wysi\u0142k\u00f3w w walce z re\u017cimem.\n

\n\nNa Youtubie<\/a> nagranie na \u017cywo z tej epoki.\n\n

\nJe\u015bli podoba Wam si\u0119 piosenka to mo\u017cecie te\u017c pos\u0142ucha\u0107 wersji od El Zucar\u00e1 (2011)<\/a>, w kt\u00f3rej styl \u015bpiewania \u00e0 la murga jest mocniejszy.\n\n<\/details>\n\n\n\n
3. Bola 8 – Ya es ajena (2002)<\/summary>\n
\nZostawmy na razie karnawa\u0142 i chod\u017amy w kierunku ,,muzyki tropikalnej”. Tak si\u0119 nazywa w Urugwaju tak\u0105 muzyk\u0119 kt\u00f3ra brzmi typowo jak z Ameryki \u0141aci\u0144skiej, mo\u017ce to by\u0107 salsa, merengue, bachata, ale najpopularniejsza u nas jest cumbia. No i oczywi\u015bcie plena: to jest jeden z urugwajskich wariant\u00f3w do kt\u00f3rego wr\u00f3cimy.\n

\nNa po\u0142udnie kontynentu muzyka tropikalna dop\u0142yn\u0119\u0142a do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano. W Argentynie zacz\u0119\u0142a si\u0119 pojawia\u0107 w latach 60, wraz z imigracj\u0105 z pobliskich kraj\u00f3w jak Peru. I potem to si\u0119 dzia\u0142o jak zawsze: najpierw jest to muzyka w ograniczonym kole ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cych imigrant\u00f3w, potem si\u0119 rozszerza na klas\u0119 pracuj\u0105c\u0105, gdzie zostaje przez wiele lat, a\u017c w ko\u0144cu robi si\u0119 popularna dla m\u0142odzie\u017cy niezale\u017cnie od dzielnicy gdzie mieszka. Doro\u015bli, ,,kulturalni” ludzie s\u0105 oburzeni, \u017ce w og\u00f3le jak mo\u017cna ta\u0144czy\u0107 do takiej muzyki, przecie\u017c to jest okropne (innymy s\u0142owy, jak mo\u017cna si\u0119 bawi\u0107 na tej samej muzyki co sprz\u0105taczka!). Po cichu oni te\u017c wch\u0142aniaj\u0105 t\u0119 muzyk\u0119, a\u017c w ko\u0144cu na ka\u017cdym weselu cumbia jest nieunikniona, i ci sami ludzie z dobrego domu hipokrytycznie b\u0119d\u0105 j\u0105 \u015bpiewa\u0107 z krawatem zawi\u0105zanym na czele.\n

\nW Urugwaju to podobna historia, tylko zacz\u0119\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej, w latach 80, i bez tego w\u0105tka imigracyjnego, po prostu imitowali to, co si\u0119 dziej\u0119 za rzek\u0105. Ale nie by\u0142o to zupe\u0142nie to samo. Nie znam historii dok\u0142adniej, ale jako\u015b wtedy si\u0119 urodzi\u0142a ,,plena”, kt\u00f3ra czerpie inspiracj\u0119 z pleny portoryka\u0144skiej.\n

\nDzisiejsza piosenka to nie czysta plena. B\u0119dzie to fuzja plena-candombe-rap. Chyba najbardziej rozpoznawalny aspekt pleny to instrumenty d\u0119te, kt\u00f3re nie we wszystkich odmianach cumbii\/muzyki tropikalnej wyst\u0119puj\u0105 (du\u017co ludzi w Urugwaju rozumie przez te s\u0142owa to samo).\n

\nTekst jest typowo romantyczny: ch\u0142opak \u017ca\u0142uje, \u017ce dziewczyna odesz\u0142a. Ciekawsze jest to, \u017ce \u015bpiewak u\u017cywa s\u0142\u00f3w nie popularnych tam (morena, chula, pela\u00edta, wszystko oznaczaj\u0105ce dziewczyny) i w og\u00f3le ma akcent… chyba kuba\u0144ski? Nie wiadomo, czy on jest z Karaib\u00f3w, czy my\u015bli \u017ce jest bardziej cool lub bardziej tropikalne tak udawa\u0107. Jest ma\u0142o informacji o zespole w internecie. Te\u017c pada par\u0119 s\u0142\u00f3w po angielsku, ale to takie czasy, kiedy wszystko co po angielsku jest stylowe.\n

\nNa Youtubie<\/a>.\n<\/details>\n\n\n\n
4. Eduardo Mateo – Amigo lindo del alma (1976)<\/summary>\n
\n\nTrudno mi jest pisa\u0107 o Mateo i jego muzyce. Mateo to taki ogromny symbol w \u015bwiecie muzyki Urugwaju, ale jest du\u017co mniej znany w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci ni\u017c, na przyk\u0142ad, Jaime Roos (zob. cz. 1). Niemniej jednak by\u0142 kluczow\u0105 postaci\u0105: to w du\u017cej mierze on wymy\u015bli\u0142 ten ,,candombe beat” o kt\u00f3rym pisa\u0142em wcze\u015bniej. Du\u017co r\u00f3\u017cnich rzeczy robi\u0142, eksperymentowa\u0142 ze wszystkim. Te\u017c na poziomie osobistym (z narkotykami i p\u00f3\u017aniej z filozofiami hinduskimi, na przyk\u0142ad).\n

\nTym razem nie b\u0119d\u0119 d\u0142ugo pisa\u0142. Jakby kto\u015b chcia\u0142 si\u0119 wi\u0119cej dowiedzie\u0107 o nim, to Wikipedia hiszpa\u0144skoj\u0119zyczna ma o nim d\u0142ugi artyku\u0142 z przypisami. Bo o nim ksi\u0105\u017cki napisano, filmy zrobiono; on mnie przerasta na taki post na facebooku. I po\u0142owy tych technicznych muzycnych uwag nie rozumiem.\n

\nTrudno by\u0142o wybra\u0107 jedn\u0105 piosenk\u0119. W ko\u0144cu wybra\u0142am t\u0119 bo pokazuje jego styl grania na gitarze, jakby ,,perkusyjny”, i te\u017c jakie\u015b dziwactwa wokalne: na Wikipedii pisz\u0105, \u017ce w tej piosence s\u0142ycha\u0107 eksperymentacje mikrotonalne… Wyst\u0119puj\u0105 te\u017c Jorge Trasante na b\u0119bnach, Eduardo M\u00e1rquez na basie, Roberto Galetti na perkusji, Marcos Szpiro na flecie, kt\u00f3ry moim zdaniem daje piosence dodatkowy prog-rockowy sznyt.\n

\nNa Youtubie<\/a> (Mateo to ten po lewej na ok\u0142adce, ten po prawej to Trasante).\n<\/details>\n\n\n\n
5. Alfredo Zitarrosa – El viol\u00edn de becho (1969?)<\/summary>\n
\nKolejna nie do pomini\u0119cia posta\u0107 muzyki urugwajskiej (1936-1989), znana w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej, Alfredo Zitarrosa by\u0142 piosenkarzem (cantautor), poet\u0105, pisarzem i te\u017c dziennikarzem: pracowa\u0142 w spo\u0142ecznie zaanga\u017cowanym tygodniku Marcha przed dyktatur\u0105. Dyktatura zdelegalizowa\u0142a tygodnik, i zrobi\u0142a z Alfreda wygna\u0144ca. Jego muzyka by\u0142a zakazana w kraju, ale te\u017c w Argentynie i w Chile.\n

\nStyl Zitarrosy jest wiejski, nie miejski jak mieli\u015bmy do tej pory. Bliski do stylu milongi. Ale milongi pierwotnej, wiejskiej, dziewi\u0119tnastowiecznej, nie milongi miejskiej, bliskiej do kultury tanga, kt\u00f3ra jest znana w Polsce. W milondze wiejskiej (milonga campera) jest kilka gitar i m\u0119ski g\u0142os, kt\u00f3ry cz\u0119sto improwizuje: taka improwizacja nazywa si\u0119 payada, i do niej wr\u00f3cimy innym razem, mam nadziej\u0119.\n

\nZnowu trudno by\u0142o wybra\u0107 tylko jedn\u0105 piosenk\u0119. Mo\u017ce El Taipero, kt\u00f3rej bohaterzy to rolnicy pracuj\u0105cy na polach ry\u017cu w p\u00f3lnocno-wschodniej cz\u0119\u015bci kraju. Albo wspania\u0142a Chamarrita de los milicos, wywrotowa piosenka o wojsku. A mo\u017ce Do\u00f1a Soledad, krzy\u017cuj\u0105ca milong\u0119 z candombe? Ju\u017c wiem: Guitarra negra, d\u0142ugi poemat opisuj\u0105cy \u017cycie jego i kraju, kiedy policja przeszukuje jego mieszkanie. Nie, koniecznie pownienem pisa\u0107 o Pa’l que se va, piosence daj\u0105cej par\u0119 rad emigrantom…\n

\nW ko\u0144cu wybra\u0142em El viol\u00edn de Becho, bo jest taka porywaj\u0105ca. Nie typowa dla Zitarrosy, bo w niej gra razem z orkiestr\u0105. Jest dedykowana Beczowi, muzykowi z miasteczka Lascano, synowi nauczycielki i fryzjera, kt\u00f3ry gra\u0142 na skrzypcach. Weso\u0142y, \u017cartobliwy, hojny, jako ch\u0142opak na wsi nad morzem pomaga\u0142 innym ch\u0142opakom zadeklarowa\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 dziewczynom, graj\u0105c serenaty dla nich. P\u00f3\u017aniej gra\u0142 w filharmonii monachijskiej, potem na Kubie, w Venezuelli, i w Boliwii.\n

\nNa Youtubie<\/a>.\n<\/details>\n\n\n\n
6. El Cuarteto de Nos – El d\u00eda que Artigas se emborrach\u00f3 (1996)<\/summary>\n
\nOto zdrowy nawyk: \u015bmia\u0107 si\u0119 z podnios\u0142ych rzeczy. Mity narodowe do tego nale\u017c\u0105, i dzisiejsza piosenka w\u0142a\u015bnie z nich kpi.\n

\n\u017beby rozumie\u0107 o co chodzi, powiem najpierw par\u0119 s\u0142\u00f3w o najwi\u0119kszej postaci historii narodowej, Jos\u00e9 Artigas (1764-1850), kt\u00f3ry walczy\u0142 na terenie Urugwaju z si\u0142ami korony hiszpa\u0144skiej, w czasach kolonii. Na dobry pocz\u0105tek powiem, \u017ce on w og\u00f3le nie chcia\u0142 niepodleg\u0142o\u015bci terenu na wschodzie od rzeki Urugwaju, raczej chcia\u0142, \u017ceby teren obecnego Urugwaju by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 wielkiej federacji. Ale jako \u017ce on dzia\u0142a\u0142 g\u0142\u00f3wnie w tamtym terenie, to kiedy urugwajskie pa\u0144stwo stworzone przez dyplomacj\u0119 brytyjsk\u0105, importuj\u0105c pomys\u0142y nacjonalistyczne z Europy, chcia\u0142o w latach 1870 stworzy\u0107 narracj\u0119 narodow\u0105, po niego si\u0119ga\u0142o jako bohatera, i zbudowa\u0142o oko\u0142o niego mit kt\u00f3ry trwa do dzi\u015b.\n

\nMit, kt\u00f3rego ka\u017cdy dzieciak musi si\u0119 uczy\u0107 w szkole podstawowej. \u017be on jakie\u015b wynios\u0142e s\u0142owa wypowiedzia\u0142 w jakiej\u015b wsi (Instrucciones del a\u00f1o XIII), \u017ce gdzie\u015b tam by\u0142a jaka\u015b wa\u017cna bitwa (Batalla de las Piedras), ale potem by\u0142y problemy wewn\u0119trzne i musia\u0142 wyjecha\u0107 do Paragwaju ze swoim przyjacielem, wyzwolonym niewolnikiem Ansin\u0105. Kr\u0105\u017c\u0105 plotki, o kt\u00f3rych te\u017c dzieci jako\u015b si\u0119 dowiaduj\u0105, np. \u017ce mia\u0142 du\u017co dzieci z r\u00f3\u017cnymi kobietami, mi\u0119dzy nimi z upo\u015bledzon\u0105 kuzynk\u0105. No, jako\u015b trzeba prze\u017cy\u0107 te nudne lekcje historii…\n

\nI w\u0142a\u015bnie z tego wszystkiego si\u0119 \u015bmieje ta piosenka, ,,Dzie\u0144, w kt\u00f3rym Artigas si\u0119 upi\u0142”, kt\u00f3ra zaczyna si\u0119 z Artigasem be\u0142kocz\u0105cym s\u0142owa jego kt\u00f3re ka\u017cde dziecko zna, tylko \u015bmiesznie zamienione w pijack\u0105 wersj\u0119. Potem opisuje \u017cycie Artigasa, zamieniaj\u0105c ka\u017cdy uroczysty fakt znany wszystkim w \u017cart.\n

\nUwielbiali\u015bmy t\u0119 piosenk\u0119 jako dzieci. Nasze nauczycielki troch\u0119 mniej, niekt\u00f3re by\u0142y wr\u0119cz oburzone. W ka\u017cdym razie, uwa\u017cam, \u017ce dobrze jest z tego wszystkiego si\u0119 \u015bmia\u0107, i zdecydowanie jest to du\u017co lepiej ni\u017c traktowa\u0107 to wszystko z jak\u0105\u015b \u015bmierteln\u0105 powag\u0105.\n

\nEl Cuarteto de Nos naprawd\u0119 umiej\u0105 to robi\u0107, czyli znale\u017a\u0107 tkliwe rzeczy w pod\u015bwiadomo\u015bci przeci\u0119tnego Urugwajczyka, i z tego robi\u0107 \u017cart. Inna ich piosenka kt\u00f3ra bardzo mi si\u0119 podoba, ,,No somos latinos” (Nie jeste\u015bmy latynosami) \u015bmieje si\u0119 z tego, \u017ce du\u017co Urugwajczyk\u00f3w lubi sobie powtarza\u0107, \u017ce tak naprawd\u0119 nie jeste\u015bmy z Ameryki \u0141aci\u0144skiej, tylko z Europy. Jak najbardziej nale\u017cy odkry\u0107 kompleksy i si\u0119 z nich \u015bmia\u0107, i oni s\u0105 w tym mistrzami.\n

\nMuzycznie, piosenka nie jest najciekawsza, ale gra tak\u0105 zdrow\u0105 rol\u0119 w urugwajskim spo\u0142ecze\u0144stwie, \u017ce nie mog\u0142em jej pomin\u0105\u0107.\n

\nNa Youtubie<\/a>.\n<\/details>\n\n\n\n
7. L\u00e1grima R\u00edos – Un cielo para los dos (1972)<\/summary>\n
\nWracam do tej serii z piosenk\u0105 tango. Tango jest znane w Europie bardziej jako taniec ni\u017c jako muzyka, mi si\u0119 wydaje. By\u0142o bardzo popularne w Europie i w Stanach Zjednoczonych przez d\u0142ugi czas, od lat 1910; np. na samym pocz\u0105tku kina d\u017awiekowego w latach 30tych na Hollywodzie zrobi\u0142o si\u0119 du\u017co bardzo popularnych film\u00f3w z Carlosem Gardelem, najs\u0142awniejszym \u015bpiewakiem tanga. Ale tango urodzi\u0142o si\u0119 w ostatnich dekadach XIX wieku nad rzek\u0105 de la Plata. Tak si\u0119 tam m\u00f3wi, kiedy si\u0119 chce podkre\u015bli\u0107 \u017ce chodzi o Argentyn\u0119 i Urugwaj (jest na to nawet przymiotnik po hiszpa\u0144sku: rioplatense), i tak naprawd\u0119 o miastach Montevideo i Buenos Aires po obu stronach rzeki. Nies\u0142uszne okre\u015blenie ,,tango argenty\u0144skie” wymienia tylko tego wi\u0119kszego brata. Wiadomo, to si\u0119 tak dzieje bardzo cz\u0119sto w kulturze i nie tylko.\n

\nJako \u017ce ja si\u0119 w og\u00f3le nie znam na ta\u0144cu, b\u0119d\u0119 tu pisa\u0142 tylko o muzyce, i od razu powiem, \u017ce ju\u017c znacie jedno tango urugwajskie. Jest to nawet jedno z najbardziej rozpoznawalncyh: La cumparsita. M\u00f3g\u0142bym o niej pisa\u0107, ale to by by\u0142o za oczywiste, wi\u0119c poka\u017c\u0119 inn\u0105 piosenk\u0119, mniej znan\u0105.\n

\n\u015apiewaczka to L\u00e1grima R\u00edos. Bardzo \u0142adnie si\u0119 nazywa: \u0141zy Rzeki, tak dos\u0142ownie. To jej imi\u0119 i nazwisko artystyczne. Ona jest te\u017c znana jako ,,czarna per\u0142a tanga” i tak si\u0119 nazywa jedna z jej p\u0142yt, z 1972. Na tej p\u0142ycie jest oryginalne wykonanie dzisiejszej piosenki, ale przedstawi\u0119 inn\u0105 wersje, z 2005, rok przed jej \u015bmierci\u0105.\n

\nOna si\u0119 urodzi\u0142a w biednej rodzinie w ma\u0142ym miasteczku Durazno, i wcze\u015bnie przeprowadzi\u0142a si\u0119 z rodzin\u0105 do Montevideo, gdzie mieszka\u0142a w jednym z ,,conventillo” stolicy. Trudno przet\u0142umaczy\u0107 to s\u0142owo, hiszpa\u0144skoj\u0119zyczni mog\u0105 wej\u015b\u0107 na Wikipedi\u0119. Je\u015bli kto\u015b by\u0142 w Buenos Aires i zobaczy\u0142 kolorowe domki w La Boca, to to jest uturystyzowane stare conventillo. W ka\u017cdym razie, w tych mieszkaniach dla ubogich urodzi\u0142o si\u0119 tango i te\u017c candombe, kt\u00f3rego L\u00e1grima te\u017c by\u0142a kr\u00f3low\u0105. Ona by\u0142a znana jako ,,dama candombe”.\n

\nL\u00e1grima jest uwa\u017cana przez spo\u0142ecze\u0144stwo pochodzenia afryka\u0144skiego w Montevideo za jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ich przedstawicieli w kulturze. Niedawno by\u0142a propozycja, \u017ceby zmieni\u0107 nazw\u0119 ulicy na jej cze\u015b\u0107. To by by\u0142o co\u015b, za du\u017co jest tych smutnych dziewi\u0119tnastowiecznych genera\u0142\u00f3w.\n

\nJe\u015bli chodzi o piosenk\u0119, to tekst jest typowo romantyczny. \u015apiewa kobieta kt\u00f3ra jest bardzo radosna, bo znalaz\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107. I jej matka wielbi i b\u0142ogos\u0142awi t\u0119 osob\u0119, gdy\u017c c\u00f3rka znalaz\u0142a prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. Z punktu widzenia muzyki mamy typowy dla milongi miejskiej akompaniament sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 3 gitar.\n

\nO tangu wiele si\u0119 pisa\u0142o. Powiem tak: z punktu widzenia spo\u0142ecznego, to troch\u0119 jak z ameryka\u0144skim d\u017cezem. Na pocz\u0105tku to by\u0142a kultura robiona przez biednych dla biednych, w ,,z\u0142ych” dzielnicach, a\u017c w pewnym momencie ona przesta\u0142a by\u0107 przedmiotem pogardy lepszego pa\u0144stwa, i nawet si\u0119 unobilitowa\u0142a i przekszta\u0142ci\u0142a w co\u015b dla bogatych w garniturach w wytwornych salach koncertowych. Tango dawno przesta\u0142o by\u0107 w Montevideo muzyk\u0105 biednych, to na pewno, chocia\u017c ono dalej \u017cyje swoim \u017cyciem.\n

\nNa Youtubie<\/a>. Oryginalne wykonanie z 1972 tu<\/a>, i tu jest La Cumparsita<\/a>.\n<\/details>\n
\n\n\n\n

Translation<\/a> of Antoni Wiesztort’s article Je\u015bli socjalizm, to tylko dla bogatych?<\/em> into Spanish for the Uruguayan weekly Brecha, February 5, 2021.<\/p>\n\n\n\n

I maintain a blog<\/a> about the Polish language (in English), and as a student, I used to maintain a blog<\/a> about math (in Spanish).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Short writings about Uruguayan music, in Polish. 1. Jaime Roos – Durazno y Convenci\u00f3n (1984) Piosenka dedykowana rogu ulic w Montevideo, gdzie muzyk Jaime Roos mieszka\u0142 w m\u0142odo\u015bci. Niedaleko spotykaj\u0105 si\u0119 dzielnice Palermo i Sur, “rivales y hermanos”, rywali i… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":40,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/203"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=203"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":242,"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/203\/revisions\/242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bruno.stonek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}